Ana Sayfa

Meslek Hukuku

Vergi Hukuku

Ticaret Hukuku

İktisat Teorisi

Maliyet Muhasebesi

Mali Analiz

Muhasebe Denetimi

SMMM Görüntülü DVD

SMMM Dersleri

Evrak Listesi

Sınav Tarihleri

Sınav Soru ve Cevapları

SMMM Soru Dağılımı

SMMM Staja Başlama Kitapları

SMMM Yeterlilik Kitapları

 

» Finansal Muhasebe Konu Özetleri  » VUK 232 Maddesinin Açıklaması

Katma Değer Vergisi Kanunu'nun vergilendirmeye ilişkin hükümlerinin 1.1.1985 tarihinden itibaren yürürlüğe girmesiyle birlikte vergilendirme ile ilgili belgeler konusu bir kez daha gündeme geldi. Katma Değer Vergisi'nin (KDV) indirim mekanizmasıyla işleyen bir vergi oluşu yanında giderek yaygınlaşan ücretlilere vergi iadesi konusu ve Vergi idaresinin artan yaygın ve yoğun denetimleri, alınması ve verilmesi zorunlu olan belgelerin ilgililerce daha iyi bilinmesini gerektirmektedir
Konunun bu şekilde bir kez daha gündeme gelmesi nedeniyle yazımızda, önce vergi mevzuatımız gereği hangi hallerde hangi belgelerin düzenlenip verilmesi ve alınması gerektiği belirtilecek daha sonra bu belgelerde KDV'nin nasıl gösterileceği hususu açıklanacaktır.

1 — BÜTÜN MUAMELELERDE BELGE DÜZENLENMESİ GEREKLİ Mİ?
Bilindiği gibi vergi mevzuatımız açısından belge, mükelleflerin işletme dahilinde ya da üçüncü kişilerle yapmış oldukları muamelelerin tevsik aracıdır.
V.U.K.’nun 227. maddesinde, «Bu kanunda aksine hüküm olmadıkça bu kanuna göre tutulan ve üçüncü şahıslarla olan münasebet ve muamelelere ait olan kayıtların tevsiki mecburidir.» denilmiştir. Aynı maddenin ikinci bendinde, defter tutmak mecburiyetinde olmayan mükelleflerin de vergi matrahlarının tespiti ile ilgili —götürü usulde tespit edilen giderler hariç— giderlerinin tevsiki zorunlu kılınmıştır.
Yukarıda belirtilen tevsik zorunluluğunun istisnası olarak bir düzenleme yine V.U.K.’nda (md: 228) yer almıştır. Buna göre; gerçek miktarları üzerinden kayda geçirilmesi ve miktarlarının işin genişliğine ve mahiyetine uygun bulunması şartıyla örf ve teamüle göre bir vesikaya istinat ettirilmesi zorunlu olmayan müteferrik giderler, vesika teminine imkan olmayan giderler ve vergi kanunlarına göre götürü olarak tespit edilen giderlerin tevsiki için belge aranmayacaktır.
Belirtilen bu istisnai haller dışında vergi ile ilgili muameleler, muamelenin mahiyetine göre düzenlenecek bir belge ile tevsik edilmek zorundadır.

II — DÜZENLENMESİ GEREKEN BELGELER, NELERDİR?
V.U.K.’nun 229242. maddelerinde vergilendirme ile ilgili muamelelerin tevsiki için, muamelelerin mahiyetine göre düzenlenmesi gereken belgelerin neler olduğu belirlenmiştir.
Aşağıda bu belgelerden KDV ile ilgili olarak sırasıyla fatura, perakende satış vesikaları, gider pusulası, müstahsil makbuzu ve serbest meslek makbuzunun kimler tarafından ve hangi hallerde hangisinin düzenleneceği ve karşı tarafça alınacağı hususları açıklanacaktır.

A) FATURA:
1 — Hangi Hallerde Fatura Verilmesi Zorunludur?
Fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı tutarı gösteren bir vesikadır. Faturanın şekil ve nizamına ilişkin ayrıntılı hususlar V.U.K.'nun 230 ve 231. maddelerinde düzenlenmiştir.
Faturayı kimlerin vermesi ve hangi durumda karşı tarafça istenip alınması konusuna gelince;
a) Birinci ve ikinci sınıf tüccarlarla defter tutmak zorunda olan çiftçiler;
i — Birinci ve ikinci sınıf tüccarlara,
ü — Serbest meslek erbabına,
m — Kazançları götürü usulde tespit olunan tüccarlara,
iv — Defter tutmak mecburiyetinde olan çiftçilere,
v — Vergiden muaf esnafa,
sattıkları emtia ve yaptıkları işler için fatura vermek ve bu sayılanlar da almak zorundadır. (VUK. 232)
b) Yine birinci ve ikinci sınıf tüccarlarla, defter tutmak zorunda olan çiftçiler, yukarıda (a) bölümünde beş bent halinde sayılanlar dışında kalanlara sattıkları emtia veya onlara yaptıkları iş "bedelinin on bin lirayı geçmesi veya bedeli on bin liradan az olsa dahi malı satın alanın ya da işi yaptıranın istemesi halinde fatura vermek zorundadırlar.
Mükelleflerde, bin liranın altındaki satışlara fatura verilmeyeceği ancak perakende satış vesikası verilebileceği şeklinde yanlış bir kanı mevcuttur. Bu konuda zaman zaman şikayetler de gelmektedir. Sanıyoruz bu yanlışlık, ücretlilere vergi iadesi hakkında kanuna göre iadeye konu olacak faturaların en az 'bin lira tutarında olması gerekliliğinden kaynaklanmaktadır. Anılan kanundaki bu hükmün, V.U.K.'ndaki fatura verilmesi ve alınmasına ilişkin hükümlerle bir ilgisi bulunmamaktadır.
özetle, yukarıda (a) grubunda yer alanlara her halükarda; (b) grubunda sayılanlara ise bunların istemeleri halinde yine her halükarda fakat istememeleri durumunda mal veya hizmet bedelinin on bin lirayı geçmesi halinde fatura verilmesi zorunludur. Buna göre (b) grubundakilerin istememeleri halinde sadece on bin liranın altındaki satış veya hizmet bedelleri için perakende satış vesikası düzenlenebilir.

2 — Fatura Konusunda Maliye ve Gümrük Bakanlığınca Yapılan Düzenlemeler:
V.U.K’nın mükerrer 257. maddesiyle, Maliye Bakanlığı, tutulması ve düzenlenmesi zorunlu olan defter ve belgelerle, uygun gördüğü taktirde ek olarak tutulacak defter ve düzenlenecek belgelerin mahiyet, şekil ve ihtiva edeceği bilgileri belirlemeye ve bunlarda değişiklik yapmaya; bunlar için tasdik, muhafaza ve ibraz mecburiyeti koymaya ve kaldırmaya, bedeli mukabilinde basıp dağıtmaya veya üçüncü şahıslara bastırıp dağıttırmaya, bunların kayıtlarım tutmaya ve makinalı kasa kullandırmaya yetkili kılınmıştır.
Kanun'un verdiği yetkiye dayanılarak yapılan düzenlemeler Bakanlık tarafından yayınlanan tebliğlerde açıklanmıştır. Bu düzenlemelerden fatura ile ilgili olanları aşağıda belirtilmiştir.
a) Sadece tüketiciye yapılan ve bedeli on bin lirayı aşmayan satışlar için düzenlenen faturanın, tarih taşıması kaydıyla satılan malın nevi, miktarı ve tutarına ait bilgileri ihtiva etmesi yeterli görülmüştür. (Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği Sıra No: 141)
b) Tütün, sigara, kibrit, pul, milli piyango bileti, alkollü içki ve alkolsüz meşrubatın perakende satışım yapanlar ile gazete ve ekmek bayilerinin satışım yaptıkları bu cinsten emtiayı satın aldıkları günde elde mevcut alış vesikalarına dayanılarak alış bedeli üzerinden giriş, aynı miktar emtiayı aynı tarihte düzenleyecekleri faturalara dayanarak satış bedeli üzerinden çıkış kaydetmeleri gerekmektedir. (V.U.K.G.T. Sıra No: 143)
c) Fırın işletmeleri toptan satışları için satış bedeli üzerinden fatura düzenleyecekler ancak perakende satışlarını, imale sevk edilen un miktarından hareketle hesaplanacak üretim miktarını dikkate almak suretiyle düzenleyecekleri fatura ile tevsik edeceklerdir. (V.U.K.G.T. Sıra No: 143)
d) Kahvehaneler ve çay ocaklarında, garsonlara marka verilmesi suretiyle satış yapılması halinde, garsonlara verilen her parti marka için fatura düzenlenmesi gerekmektedir. (V.Ü.K.G.T. Sıra No: 143)
Yukarıda belirtilen (b), (c) ve (d) durumlarında açıklandığı şekilde fatura düzenlenmemesi halinde bu satışlar için perakende satış vesikası (V.Ü.K. Md: 233) düzenlenmesi zorunludur.
e) 1.1.1985'den itibaren kullanılacak faturaların Noterlere tasdik ettirilmesi gerekmektedir. Tasdik zamanı için bir süre sözkonusu değildir. Tasdik işlemi fatura kullanılmadan önce yaptırılabilecektir. (V.Ü.K.G.T. Sıra No: 159)
 
B) PERAKENDE SATIŞ VESİKALARI:
Birinci ve ikinci sınıf tüccarlarla, defter tutmak mecburiyetinde olan çiftçilerin fatura vermek mecburiyetinde olmadıkları satışları veya yaptıkları işlerin bedelleri, V.U.K.'nun 233. maddesinde belirtilen perakende satış vesikaları ile tevsik edilebilir. Bu vesikaların türleri ve sahip olmaları gereken özellikleri aşağıda açıklanmıştır.

1 — Perakende Satış Fişleri:
Bu fişler kopyalı ya da dip koçanlı olmak üzere iki nüsha olarak düzenlenip bir nüshası müşteriye verilecek diğer nüshası ise satıcı tarafından saklanacaktır. Fişlerin seri ve sıra numaralı olarak düzenlenmesi zorunludur ancak fiş üzerinde satılan malın cins ve miktarının gösterilmesi zorunlu değildir. Fiş üzerinde satış bedelinin gösterilmesi yeterlidir.
önceki bölümde açıklanan esaslar dahilinde fatura düzenlemek şartıyla, tütün, sigara, kibrit, pul, milli piyango bileti, alkollü ve alkol. süz meşrubatın perakende satışım yapanlar ile perakende satış yapan fırın işletmeleri ve kahvehane ve çay ocakları işletenler bu tür satışları için ayrıca perakende satış fişi düzenlemeyeceklerdir.

2 — Makinalı Kasaların Kayıt Ruloları:
Mükellef, elektronik ya da mekanik yapıya sahip yazar kasaların ruloları ile de perakende satışlarım tevsik edebilirler. Bu makinaların asgari şu özelliklere sahip bulunması gerekir.
1 — Yapılan işlemleri hafızasına ve rulolara kaydetme,
2 — Müşteri ve kati yekun sıra numaralarım teselsül ettirme,
3 — Müşteri fişi (kuponu) verme.
Yukarıdaki özellikleri taşımayan makinaları kullanan mükellefler, perakende satışlarım tevsik etmek için ayrıca perakende satış fişi düzenlemek zorundadırlar.
3 — Giriş ve Yolcu Taşıma Biletleri:
Biletle girilen yerleri işletenlerle tarifeli yolcu taşıma işlerini yapanlar bu işlerinden elde ettikleri hasılatı, seri ve sıra numaralı olarak düzenleyecekleri biletle tevsik edebilirler. Bu biletler kopyalı ya da dip koçanlı iki nüsha olarak tanzim edilir ve bir nüshası müşteriye verilir.
Yukarıda belirtilen perakende satış vesikalarına ek olarak Maliye ve Gümrük Bakanlığı tarafından bastırılıp mükelleflere verilen perakende satış vesikaları da perakende satışların tevsikinde kullanılabilecektir.

C) SERBEST MESLEK MAKBUZLARI :
Serbest meslek erbabı tarafından her türlü tahsilatları için iki nüsha olarak düzenlenir ve bir nüshası müşteriye verilir. Müşteriler bu makbuzu istemek, ve almak mecburiyetindedir. Bu makbuzların içermesi gereken bilgiler V.U.K.’nun 237. maddesinde belirtilmiştir.

D) GİDER PUSULASI:
Birinci ve ikinci sınıf tüccarlarla defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabı ve çiftçiler,
1 — Kazançları götürü usulde tespit olunan tüccara,
2 — Kazançları götürü usulde tespit olunan serbest meslek erbabına,
3 — Vergiden muaf esnafa,
yaptırdıkları işler ve onlardan satın aldıkları emtia için en az iki nüsha gider pusulası düzenleyecekler ve imzalatıp bir nüshasını işi yapan veya malı satana vereceklerdir. Gider pusulasında bulunması gereken bilgiler V.U.K.’nun 234. maddesinde belirtmiştir.

E) MÜSTAHSİL MAKBUZU:
Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar ile defter tutmak mecburiyetinde olan çiftçiler,
1 — Götürü gider usulüne tabi çiftçilerden,
2 — Vergiden muaf çiftçilerden,
satın aldıkları mallar nedeniyle iki nüsha müstahsil makbuzu düzenleyecekler ve imzalatıp bir nüshasını malı satana vereceklerdir. Bu makbuzlarda bulunması gereken bilgiler V.Ü.K’nun 235. maddesinde belirtilmiştir.

III — KDV'NİN BELGELERDE GÖSTERİLMESİ :
A) FATURALARDA:
Mükellefler, KDV'ne tabi satış ve hizmetleri için düzenleyecekleri faturalarda KDV'ni satış bedelinden ayrı olarak göstereceklerdir. Do^al olarak telafi edici vergilendirme usulüne tabi olanlar KDV bakımından mükellef sayılmadıkları için bunlar tarafından düzenlenecek belgelerde KDV gösterilmesi sözkonusu olmayacaktır.
Bilindiği gibi KDV Kanunu'nun matrahla ilgili 20/4. maddesinde, «Belli bir tarifeye göre fiyatı tespit edilen işler ile bedelin biletle tahsil edildiği hallerde tarife ve bilet bedeli KDV dahil olarak tespit olunur ve vergi müşteriye ayrıca intikal ettirilmez» hükmü yer almıştır. Kanunun bu hükmü uyarınca mükellefler işyerlerine asacakları fiyat listelerinde fiyatlarını «KDV dahil» tek bir tutar olarak gösterebilecekler ve müşteriden vergi dahil olarak önceden tespit ettikleri fiyatlar üzerinden ayrıca KDV tahsil etmeyeceklerdir. Ancak fatura düzenlemeleri halinde vergili satış bedeline iç yüzde oranı (=1/11 veya 10/110) uygulamak suretiyle bedele dahil KDV’ni ayıracaklar ve bu şekilde hesapladıkları KDV'ni düzenleyecekleri faturalarda ayrıca göstereceklerdir.

B) PERAKENDE SATIŞ VESİKALARINDA :
Mükellefler, düzenleyecekleri perakende satış fişlerinde hesapladıkları KDV'ni satış bedelinden ayrı olarak gösterebilecekleri gibi 9 Seri no.lu Katma Değer Vergisi Genel Tebliğinde yapılan açıklama uyarınca, bu fişlerde KDV'nin ayrıca gösterilmesi zorunlu olmayıp vergili bedel tek bir tutar halinde ifade edilebilecektir.
KDV Kanunu'nun 20/4. maddesi uyarınca, bedelin biletle tahsil edildiği hallerde, bilet bedeli KDV dahil olarak tespit edilecek ve vergi müşteriye ayrıca intikal ettirilmeyecek ancak bilet üzerinde, bedele KDV' nın dahil olduğu belirtilecektir.

C) SERBEST MESLEK MAKBUZLARINDA :
Serbest meslek makbuzlarında KDV’nin hesaplanıp bedelden ayrı olarak gösterilmesi gerekmektedir.

D) GİDER PUSULASINDA:
Gider pusulası üzerinde KDV yer almayacaktır. Çünkü KDV Kanununun 17/4a. maddesi gereği vergiden muaf esnafın teslim ve hizmetleri vergiden istisna edilmiştir.
Diğer taraftan götürü ticaret ve serbest meslek erbabı, KDV bakımından da götürü olarak vergilendirildikleri için bunlardan alınan emtia ve yaptırılan hizmetler için KDV ödenmesi sözkonusu değildir.

E) MÜSTAHSİL MAKBUZLARINDA:
Müstahsil makbuzları üzerinde de KDV yer almayacaktır. Çünkü KDV Kanunu'nun 17/4b. maddesi uyarınca vergiden muaf çiftçilerin teslim ve hizmetleri vergiden istisna edilmiştir. Götürü gider esasındaki çiftçiler ise KDV bakımından götürü usulde vergilendirildikleri için bunların teslim ve hizmetleri sırasında da ayrıca KDV ödenmesi söz konusu olmayacaktır.

Mustafa Kemal Paşa Mah. İstiklal Cad. No:48/1 İstanbul/AVCILAR
0 212 428 23 21 - 0212 428 23 39