Ana Sayfa

Meslek Hukuku

Vergi Hukuku

Ticaret Hukuku

İktisat Teorisi

Maliyet Muhasebesi

Mali Analiz

Muhasebe Denetimi

SMMM Görüntülü DVD

SMMM Dersleri

Evrak Listesi

Sınav Tarihleri

Sınav Soru ve Cevapları

SMMM Soru Dağılımı

SMMM Staja Başlama Kitapları

SMMM Yeterlilik Kitapları

 

SMMM Muhasebe Standartları Ders Notu  SMMM TMS16- Maddi Duran Varlıklar ve TMS36 Varlıkların Değer Düşüklüğü

ÖZ

Maddi duran varlıklar işletmenin toplam aktifleri içerisinde önemli bir yer tutmaktadır.  Bundan dolayı maddi duran varlıklar, maddi duran varlıklarda amortisman yöntemleri ve muhasebeleştirme işlemleri üzerinde önemle durulması gereken konuları oluşturur. TMS-16 Maddi Duran Varlıklar Standardı da, finansal tablo kullanıcıların işletmenin maddi duran varlıklarındaki yatırımını ve bu yatırımdaki değişimleri belirleyebilmelerini sağlayan maddi duran varlıklarla ilgili muhasebe işlemlerini düzenlemeyi amaçlamaktadır. Bu çalışmada TMS-16 kapsamında maddi duran varlıklar standardı incelenmiştir.

 

Anahtar Kelimeler: Maddi duran varlıklar, maddi duran varlıklarda amortismanlar,

 

ABSTRACT

The place of tangible fixed assets of among total assets of a company is a significant one. Hence the tangible fixed assets and their accounting treatment and amortization are subjects that requires particular attention. Tangible fixed assets Standard of IAS-16 aims to regulate the financial statement users’ investments in tangible fixed assets and the accounting transactions which are related to tangible fixed assets and determine the changes in these investments. This study examines the tangible fixed assets standard as set by IAS-16 (Turkish Accounting Standard-article 16).

 

Keyword: Tangible fixed assets, amortization methods for tangible fixed assets,   

 

1- GİRİŞ

 

Bir yıldan daha uzun süre kullanılmak üzere alınmış olan maddi duran varlıkların, muhasebe kayıtlarına alınması, kullanıldığı sürece izlenilmesi, kullanım süresi sonunda aktiften çıkartılması uzun yıllardan beri vergi kanunları hükümlerine göre yürütülmüştür. Güncel hale gelen Uluslararası Muhasebe Standartları ve bunların yerelleştirilmesi biçimi olan Türkiye Muhasebe Standartları bu konulara ilişkin çeşitli yeni düzenlemeler getirmektedir. Bu yeni düzenlemeler vergi kanunlarında da değişiklik yapılmasını gerekli kılmış, bu konularda da vergi kanunlarında da değişikliğe gidilme ihtiyacı ortaya çıkmış ve gerekli bazı değişiklikler de yapılmıştır. İzleyen dönemlerde de maddi duran varlıklara ilişkin işlemler ülkemizde Türkiye Muhasebe Standartları’nın hükümlerinden etkilenecektir.

Bu makalenin amacı maddi duran varlıklara ilişkin işlemlere Türkiye Muhasebe Standartları açısından bakmak, standardın hükümlerini örneklerle açıklamaktır.

 

2-      STANDARDIN AMACI

 

Maddi Duran Varlıklara ilişkin Türkiye Muhasebe Standardının amacı aşağıdaki gibi açıklanmıştır.

 

“Bu Standardın amacı, finansal tablo kullanıcılarının işletmenin maddi duran varlıklardaki yatırımını ve bu yatırımdaki değişimleri belirleyebilmelerini sağlayan maddi duran varlıklarla ilgili muhasebe işlemlerini düzenlemektir. Maddi duran varlıkların muhasebeleştirilmesindeki temel konular; varlıkların muhasebeleştirilmesi, defter değerlerinin belirlenmesi ve bunlarla ilgili olarak finansal tablolara yansıtılması gereken amortisman tutarları ile değer düşüklüğü zararlarıdır.”

 

Standardın amaçlarına baktığımızda altı çizilmesi gereken konunun maddi duran varlıklardaki ortaya çıkması muhtemel değer düşüklüğü zararlarının finansal tablolara yansıtılma keyfiyetidir.

 

3-      STANDART DA YER ALAN TANIMLAR

 

Standardın daha iyi anlaşılabilmesi için aşağıdaki tanımların iyi bilinmesi gerekmektedir. Bu kavramlardan birçoğu yıllardan beri kullanıla gelmektedir. Ancak “işletmeye özgü değer”, “değer düşüklüğü zararı”, “geri kazanılabilir tutar” ve “kulanım değeri” kavramlarının iyi özümlenmesi gerekir. Çünkü ileride verilecek örnekler çoğunlukla bu kavramlara dayanmaktadır.

 

Defter değeri: Bir varlığın birikmiş amortisman ve birikmiş değer düşüklüğü zararları indirildikten sonra  finansal tablolara yansıtıldığı tutarıdır.

 

Maliyet: Bir varlığın elde edilmesinde veya inşaatında ödenen nakit veya nakit benzerlerini veya verilen diğer bedellerin gerçeğe uygun değerini veya belli durumlarda, (diğer TFRS‘lerin özel hükümleri uyarınca) ilk muhasebeleştirme sırasında ilgili varlığa atfedilen bedeli ifade eder. (örnek TFRS 2 Hisse Bazlı Ödemeler)

 

Amortismana tabi tutar: Bir varlığın  maliyetinden veya maliyet yerine geçen diğer tutarlardan kalıntı değerin düşülmesiyle bulunan tutarı ifade eder.

 

Amortisman: Bir varlığın amortismana tabi tutarının, yararlı ömür süresince sistematik olarak dağıtılmasını ifade eder.

 

İşletmeye özgü değer : Bir işletmenin  bir varlığın devamlı kullanımından ve yararlı ömrünün sonunda elden çıkarıldığında elde edilmesi beklenen veya bir yükümlülüğün karşılanmasında oluşması beklenen nakit akışlarının bugünkü değerini ifade eder

 

Gerçeğe uygun değer: Karşılıklı pazarlık ortamında, bilgili ve istekli gruplar arasında bir varlığın el değiştirmesi ya da bir borcun ödenmesi durumunda ortaya çıkması gereken tutardır.

 

Değer düşüklüğü zararı : Bir varlığın defter değerinin geri kazanabilir tutarını aşan kısmını ifade eder.  

 

Maddi duran varlıklar:

(a)    Mal veya hizmet üretimi veya arzında kullanılmak, başkalarına kiraya verilmek veya idari amaçlar çerçevesinde kullanılmak üzere elde tutulan; ve

(b)         Bir dönemden daha fazla kullanımı öngörülen,

fiziki kalemlerdir.

 

Geri kazanılabilir tutar: Bir varlığın net satış fiyatı ve kullanım değerinden büyük olanıdır.

 

Bir varlığın kalıntı değeri: Bir varlık tahmin edilen yararlı ömrünün sonundaki durum ve yaşına ulaştığında elden çıkarılması sonucu elde edilmesi beklenen tutardan, elden çıkarmanın tahmini maliyetleri düşülerek ulaşılan tahmini tutardır.

Yararlı ömür:

(a)       Bir varlığın işletme tarafından kullanılabilmesi  beklenen süreyi; veya

(b)       İşletme tarafından ilgili varlıktan elde edilmesi beklenen üretim sayısı veya benzeri üretim birimini ifade eder.

 

Kullanım değeri: Bir varlık veya nakit yaratan birimden elde edilmesi beklenen gelecekteki nakit akışlarının bugünkü değeridir.

 

4-      STANDARDA GÖRE MADDİ DURAN VARLIKLARIN

MUHASEBELEŞTİRLMESİ

 

Maddi duran varlıkların standarda göre muhasebeleştirlmesinde dikkate alınması gereken bazı önemli noktalar bulunmaktadır. Bu noktaları şöyşe sıralayabiliriz.

Bir işletmenin bir dönemden fazla kullanmayı beklediği önemli yedek parça ve yedek malzemeleri maddi duran varlık olarak değerlendirilir.

 

Bir işletme bu ilke çerçevesinde, maddi duran varlıklarla ilgili bütün maliyetleri oluştuğu tarihteki değerleriyle muhasebeleştirir. Bu maliyetler, bir maddi duran varlık kaleminin ilk elde etme veya inşa edilmesi aşamasında oluşan ve sonradan; ekleme, kısmi yenileme ve bakım için katlanılan maliyetleri içerir.

 

Muhasebeleştirilme kriterlerinin sağlanması durumunda, yapılan her büyük çaplı kontrolün maliyeti yenileme olarak maddi duran varlık kalemlerinin defter değerine dahil edilerek muhasebeleştirilir. Bir önceki kontrolden kalan (fiziki parçalardan ayrıştırılabilen) herhangi bir maliyetin defter değeri  bilançodan çıkartılır.

 

5- MALİYETİN ÖLÇÜMÜ

Satın alınan maddi duran varlıkların aktifte hangi değerle yer alacağına ilişkin düzenleme bu başlık altında düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye göre genel yaklaşım, alım tarihindeki peşin bedelin esas alınmasıdır. Bunun dışındaki yapay maliyet artırıcı (vade farkı, kredi faiz v.b.) kalemlerin maddi duran varğın bedeline eklenmesi sorunudur. Standart da konuya ilişkin şu açıkamlara yer verilmiştir.

 

Bir maddi duran varlık kaleminin maliyeti, muhasebeleştirme tarihindeki peşin fiyatın eşdeğeri tutardır. Eğer ödeme normal kredi vadelerinin ötesine erteleniyorsa, peşin fiyat eşdeğeri ile toplam ödeme arasındaki fark, TMS 23 (Borçlanma Maliyetleri)’de izin verilen alternatif yöntem çerçevesinde defter değerinde taşınmadığı sürece, kredi dönemi boyunca faiz olarak finansal tablolara yansıtılır.

 

Örneğin, Pres makinesinin peşin değeri 10.000 YTL’dir. Üç yıl vadeli olarak alınan makine için 13.000 YTL ödenecektir. Bu örnekte 10.000 YTL makine maliyeti, 3.000 YTL ise finansman gideri oarak dikkate alınmalıdır.

 

6- MADDİ DURAN VARLIKLARIN DEĞERLEMESİNDE MODELLER

 

Maddi duran varlıkların muhasebeleştirilmesinden sonra bilançoda izlerken iki politikaya göre muhasebeleştirme işlemini sürdürebilir.

a)      Maliyet Modeli,

b)      Yeniden Değerleme Modeli

Bu iki modele göre birisi seçilerek uygulanmalıdır. Ancak seçilen model sadece bir maddi duran varlık kalemine değil, o sınıfın tamamına uygulanmalıdır. Örneğin satın alınann bir kamyon için yeniden değerleme yapılması düşünülürse, sadece o kamyon değil tüm taşıt araçları grubu yeniden değerlemeye tabi tutulmalıdır. Modeller aşağıdaki gibi incelenebilir.

 

a)      Maliyet Modeli

     Maliyet değeri aşağıdaki gibi tanımlanmaktadır.

           Bir maddi duran varlık kalemi varlık olarak muhasebeleştirildikten sonra, finansal tablolarda maliyetinden birikmiş amortisman ve varsa birikmiş değer düşüklüğü zararları indirildikten sonraki değeri ile gösterilir.

 

Kanımızca bu tanımdaki maliyet ve birikmiş amortisman kavramları yeteri kadar açıktır. Birikmiş değer düşüklüğü zararı ise maddi duran varlığın zaman içerisindeki maliyet bedeline göre ortaya çıkan değer azalmasını ifade etmektedir ve buna ilişkin örnekler ileride verilecektir.

 

b)      Yeniden Değerleme Modeli

Bu modelle ilgili olarak en önemli kavram yeniden değerlenmiş tutar kavramıdır. Bu kavram standartta aşağıdaki gibi tanımlanmaktadır.

Gerçeğe uygun değeri güvenilir olarak ölçülebilen bir maddi duran varlık kalemi, varlık olarak muhasebeleştirildikten sonra, yeniden değerlenmiş tutarı üzerinden gösterilir. Yeniden değerlenmiş tutar, yeniden değerleme tarihindeki gerçeğe uygun değerinden, müteakip birikmiş amortisman ve müteakip birikmiş değer düşüklüğü zararlarının indirilmesi suretiyle bulunan değerdir.

 

 Yeniden değerleme modelinde üstesinden gelinmesi gereken sorun maddi duran varlığın gerçeğe uygun değerinin, defter değerinden farklı olmasında yatmaktadır.

Bu sorunun üstesinden gelmek için;

 

Yeniden değerlenen varlığın gerçeğe uygun değerinin defter değerinden önemli ölçüde farklılaşması durumunda, varlığın tekrar yeniden değerlenmesi gerekir. Bazı maddi duran varlık kalemlerinin gerçeğe uygun değerleri önemli değişiklikler göstermesi nedeni ile yıllık olarak yeniden değerlenmeyi gerektirir. Gerçeğe uygun değerlerinde önemli değişiklikler olmayan maddi duran varlık kalemleri için bu sıklıkta yeniden değerleme yapılmasına gerek yoktur. Bu kalemler için sadece üç veya beş yılda bir yeniden değerleme yapılması gerekli olabilir.

 

Bu maddede yanıtlanması gereken soru tüm açıklığı ile ortada durmaktadır. Soru şudur; “Yeniden değerlemeyi gerekli kılan maddi duran varlığın gerçeğe uygun değerinde defter değerine göre ortaya çıkan önemli değişiklik ne kadardır?” Bu soruya verilecek yanıt standart metninde bulunmamaktadır. Yeniden değerlemeye ilişkin aşağıdaki gibi küçük ve basit bir örnek verilebilir.

 

ÖRNEK:

a) Yeniden Değerleme

 

Maliyet bedeli 2.000 YTL, 4. yıl sonunda birikmiş amortismanı 800 YTL olan maddi duran varlığın yeniden değerlemeye tabi tutulması kararlaştırılmıştır. Maddi duran varlığın değeri %30 oranında artırılacaktır.

2.000 YTL x 0,30 = 600 YTL

   800 YTL x 0,30 = 240 YTL

        Yeniden Değ. Değ. Artışı  360 YTL

 

 

 

 

/

 

 

 

 

MADDİ DURAN VARLIK

600

 

 

 

BİRİKMİŞ AMORTİSMAN

YENİDEN DEĞERLEME DEĞER

ARTIŞI

 

240

360

 

 

/

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Yeniden değerleme modeli uygulamasında aşağıdaki konulara dikkat etmekte yarar vardır.

 

1) Bir maddi duran varlık kalemi yeniden değerlendiğinde, o varlığın ait olduğu tüm maddi duran varlık sınıfı da yeniden değerlenir.

 

2) Bir işletmenin faaliyetlerinde benzer özellik ve kullanıma sahip varlıkların gruplandırılması bir maddi duran varlık sınıfını oluşturur. Aşağıdakiler farklı sınıflara örnek olarak sayılabilir:

(a)         Arazi;

(b)        Arazi ve binalar;

(c)        Makinalar;

(d)        Gemiler;

(e)        Uçaklar;

(f)         Motorlu taşıtlar;       

(g)        Mobilya ve demirbaşlar; ve

(h)        Ofis gereçleri.

 

3) Eğer bir varlığın defter değeri yeniden değerleme sonucunda artmışsa, bu artış doğrudan özkaynak hesap grubunda yeniden değerleme değer artışı adı altında muhasebeleştirilir. Ancak, bir yeniden değerleme değer artışı, aynı varlığın daha önce gelir tablosu ile ilişkilendirilmiş bulunan yeniden değerleme değer azalışını tersine çevirdiği ölçüde gelir olarak muhasebeleştirilir.

 

Bu hüküm gereğince herhangi bir maddi duran varlık nedeniyle önce bir değer düşüklüğü gideri kaydedilmiş ise, daha sonra aynı maddi duran varlıkta değer artışı olmuş ise hemen blançoya özkaynaklara kaydetmek yerine öncelikle değer düşüklüğü kadar olan kısmını bu kez gelir kaydettikten sonra gider kaydedilen tutardan artan kısım varsa, bunu özkaynak hesap grubunda yeniden değerleme değer artışı olarak kaydedilmelidir. Buna ilişkin şöyle bir örnek verilebilir. 

 

ÖRNEK:

b) Geçmiş dönem değer düşüklüğünün yeniden değerlemeyle gelir kaydedilmesi.

 

Söz konusu maddi duran varlığın 3. yıl sonunda değer düşüklüğüne uğradığı düşüncesi ile 200 YTL’lik değer düşüklüğü gideri kaydedildiği anlaşılmıştır. (a) şıkkındaki yeniden değerleme kaydının bu bilgilerin ışığında tekrar yapılması istenmektedir.

 

Yeniden Değerleme Değer Artışı          360 YTL

Geçmiş Dönem Değer Düş. Zararı        200 YTL

Özkaynaklardaki Artış                          160 YTL

 

 

/

 

 

 

 

MADDİ DURAN VARLIK

600

 

 

 

BİRİKMİŞ AMORTİSMAN

M.D.V. DEĞER ARTIŞ GELİRİ

YENİDEN DEĞ.DEĞER ARTIŞI

 

240

200

160

 

 

/

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   Yukarıdaki kayıtlarda yer alan 200 YTL’lik maddi duran varlık değer artışı gelirinin gelir tablosuna, 160 YTL’lik yeniden değerleme değer artışının bilançoya özkaynaklar arasına gideceği önemlidir.   

4) Eğer bir varlığın defter değeri yeniden değerleme sonucunda azalmışsa, bu azalma gider olarak muhasebeleştirilir. Ancak, sözkonusu varlıkla ilgili olarak daha önce bir yeniden değerleme değer artışı oluşturulmuşsa, bu azalış önceki yeniden değerleme farkını tersine çevirdiği ölçüde özkaynak hesap grubundaki yeniden değerleme değer artışı hesabından düşülür.

Bu konuya ilişkin şöyle bir örnek verilebilir.

ÖRNEK:

c) Değer düşüklüğü yeniden değerleme değer artışının kapatılarak gider kaydedilmesi.

 

Maddi duran varlığın dördüncü yıl sonundaki görünümü şöyledir;

 

 

Maddi Duran Varlık

Birikmiş Amortismanlar

Net Değer

Maliyet Bedeli

2.000 YTL

800 YTL

1.200 YTL

Yeniden Değerleme Artışı

600 YTL

240 YTL

(360) YTL

 

2.600 YTL

1.040 YTL

840 YTL

 

Maddi duran varlığın değerinin beşinci yıl sonunda düştüğü belirlenmiştir. Değer düşüklüğü sonunda yapılan hesaplamada maddi duran varlığın değerinin 1.500 YTL, birikmiş amortismanının 600 YTL’ye düştüğü saptanmıştır.

 

Buna göre maddi duran varlık maliyet bedelinde (2.600 YTL – 1.500 YTL) 1.100 YTL azalma

Birikmiş amortismanda ise (1.040 YTL – 600 YTL) 440 YTL azalma yaşandığı anlaşılmıştır.

Bu veriler ile değer düşüklüğü şöyle muhasebeleştirilmelidir.

 

 

/

 

 

 

 

BİRİKMİŞ AMORTİSMAN

YENİDEN DEĞERLEME DEĞER ARTIŞI

MADDİ DURAN VARLIK DEĞER

DÜŞÜKLÜĞÜ GİDERİ

440

360

300

 

 

 

 

MADDİ DURAN VARLIK

 

1.100

 

 

/

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Görüldüğü gibi değer düşüklüğünün 360 YTL’si yeniden değerleme değer artışından karşılanmış, 300 YTL’lik kalan kısım ise maddi duran varlık değer düşüklüğü gideri olarak kaydedilmiştir.

 

5) Bir maddi duran varlık kalemine ilişkin özkaynak hesap grubundaki yeniden değerleme değer artışı, ilgili varlık bilanço dışı bırakıldığında doğrudan geçmiş yıl kârlarına aktarılabilir. Aynı husus varlığın kullanımdan çekilmesi veya elden çıkarılması durumunda da geçerli olabilir. Öte yandan, değer artışının bir kısmı, varlık işletme tarafından kullanıldıkça da aktarılabilir. Bu durumda, aktarılan değer artışı, varlığın yeniden değerlenmiş defter değeri üzerinden hesaplanan amortisman ile orijinal maliyeti üzerinden hesaplanan amortisman arasındaki fark kadar olur. Yeniden değerleme değer artışından geçmiş yıl kârlarına aktarım kâr veya zarar üzerinden yapılamaz.

 

Bilanço dışı bırakmaya ilişkin örnek ileride verilecektir.

 

7- MADDİ DURAN VARLIKLARDA AMORTİSMANLAR

 

Standartta amortisman ayırmaya ilişkin aşağıdaki hükümler sıralanmaktadır.

 

1) Bir maddi duran varlık kaleminin, toplam maliyetine göre önemli bir maliyeti olan herbir parçası ayrı ayrı amortismana tabi tutulur.

 

2) Bir İşletme, maddi duran varlık kaleminin başlangıçta muhasebeleştirilmiş olan tutarını önemli parçalara ayırır ve her bir parçayı ayrı olarak amortismana tabi tutar. Örneğin, bir uçağın gövdesi ve motoru ister mülkiyete, ister finansal kiralamaya konu olsun, her ikisine de ayrı ayrı amortisman ayırmak uygun olabilir.

 

3) Bir maddi duran varlık kaleminin önemli bir parçasının sahip olduğu yararlı ömür ve amortisman yöntemi ile aynı kalemin bir başka önemli parçasının sahip olduğu yararlı ömür ve amortisman yöntemi aynı olabilir. Böyle parçalar amortisman giderinin belirlenmesinde gruplandırılabilir.

 

a.       Bir varlığın amortismana tabi tutarı, kalıntı değeri düşülerek belirlenir. Uygulamada, bir varlığın kalıntı değeri genellikle değersiz ve dolayısıyla amortismana tabi tutarın hesaplanmasında önemsiz olarak dikkate alınabilir.

 

b.       Bir varlığın yararlı ömrü ekonomik hizmet süresinden kısa olabilir. Bir varlığın yararlı ömrünün tahmini, işletmenin benzer varlıklara ilişkin tecrübelerine dayanan bir takdir meselesidir.

 

c.       Arsa ve binalar birlikte dikkate alındıklarında dahi ayrılabilir maddi duran varlıklardır ve ayrı olarak muhasebeleştirilirler.

 

8- MADDİ DURAN VARLIKLARIN AMORTİSMANINDA YÖNTEM

Maddi duran varlıkların amortisman yöntemini belirlerken aşağıdaki konuları dikkate almak gereklidir.

 

1) Kullanılan amortisman yöntemi, varlığın gelecekteki ekonomik yararlarına ilişkin olarak işletme tarafından uygulanması beklenen tüketim modelini yansıtır.

2) Bir varlığa uygulanan amortisman yöntemi en azından, her hesap döneminin sonunda gözden geçirilir. Varlığın gelecekteki ekonomik yararlarının beklenen tüketim modelinde önemli bir değişiklik olması durumunda yöntem, değişmiş olan modeli yansıtacak şekilde değiştirilir. Böyle bir değişiklik, TMS 8 uyarınca muhasebe tahminindeki bir değişiklik olarak muhasebeleştirilir.

3) Bir varlığın amortismana tabi tutarının yararlı ömrü boyunca sistematik olarak dağıtmak için çeşitli amortisman yöntemleri kullanılabilir. Bu yöntemler:

a) doğrusal amortisman yöntemi,

b) azalan bakiyeler yöntemi ve

c) üretim miktarı yöntemlerini içerir.

 

İşletme, varlığın gelecekteki ekonomik yararlarının beklenen tüketim biçimini en çok yansıtan yöntemi seçer. Seçilen yöntem gelecekteki ekonomik yararların beklenen tüketim biçiminde bir değişiklik olmadıkça dönemden döneme tutarlı olarak uygulanır.

 

Amortisman ayırma yöntemlerine ilişkin şöyle bir örnek verilebilir

 

ÖRNEK: (Amortisman Ayırmada Yöntemler)

İşletme 20X1 yılında talaşlı imalat bölümünde kullanılmak üzere elektronik torna tezgâhını 55.000 YTL’ye satın almıştır. Üretici firma torna tezgâhının faydalı ömrünü 4 yıl, faydalı ömür boyunca üretim sayısını 200.000 adet olarak belirlemiştir. İşletme politika olarak, tezgâh tamamen hurdaya ayrılmadan verim düşüklüğü olduğunda tezgâhı elden çıkarmaktadır. Tezgâhın işletme için hurda değeri 15.000 YTL olarak belirlenmiştir.

 

 

İstenenler:

a)       Doğrusal amortisman yöntemiyle yıllık amortisman giderini hesaplayınız.

b)       Azalan bakiyeler yöntemiyle yıllık amortisman giderini hesaplayınız.

c)       İşletme tezgâhta 20X1 yılında 120.000 adet, 20X2 yılında 70.000 adet, 20X3 yılında

10.000 adet parça tornalamıştır. Kullanılan yıllar itibarı ile amortisman tutarını hesaplayınız.

 

Çözüm:

 a) Doğrusal Amortisman Yöntemi

 

 

  Yıllık Amortisman Tutarı = 10.000 YTL

 

20X1 – 20X4 yılları için amortisman tutarı 10.000 YTL’dir

 

b) Azalan Bakiyeler Yöntemi

 

Normal amortisman oranı %25, Azalan Bakiyeler yöntemine göre iki katı olmalıdır. %50.

 

20X1 yılı           40.000 YTL x 0,50 = 20.000 YTL

20X2 yılı           20.000 YTL x 0,50 = 10.000 YTL

20X3 yılı           10.000 YTL x 0,50 =   5.000 YTL

4. Yıl                                                5.000 YTL

 

c) Üretim miktarı yöntemi;

 

9- BİLANÇO DIŞI BIRAKMA

 

1) Bir maddi duran varlık kaleminin defter değeri aşağıdaki durumlarda bilanço dışı bırakılır:

                 (a)   Elden çıkarıldığında veya,

                 (b)  Kullanımından ya da elden çıkarılmasından gelecekte ekonomik yarar beklenmediği durumlarda.

 

2) Bir maddi duran varlık kaleminin bilanço dışı bırakılmasından doğan kazanç veya kayıp ilgili kalem bilanço dışı bırakıldığında (TMS 17 farklı şekilde satış ve geri kiralama işlemi gerektirmedikçe) gelir tablosu ile ilişkilendirilir. Kazançlar, hasılat olarak sınıflandırılmaz.

 

Bilanço dışı bırakmaya ilişkin şöyle örnek verilebilir.

 

ÖRNEK: (Bilanço dışı bırakma)

İşletmenin elinde bulunan bir maddi duran varlığa ilişkin hesapların görünümü şöyledir:

 

                                                                       Borç                            Alacak

             Maddi Duran Varlık                            2.500 YTL                      -.-    

             Birikmiş Amortisman                               -.-                            1.800 YTL

             Yeniden Değerleme Değer Artışı             -.-                               400 YTL

 

Maddi Duran Varlık 200 YTL + KDV’ye satılarak bilanço dışı bırakılmıştır.

Kar veya zararın hesaplanması

Maddi Duran Varlık                             2.500 YTL

Birikmiş Amortisman                            1.800 YTL

Yen. Değ. Değ. Artış Fonu                     400 YTL

Maddi Duran Varlık Net Değeri          300 YTL

Satış Bedeli                                            200 YTL

Geçmiş Yıl Zararı                                 500 YTL

 

Yeniden değerleme değer artışının kapatılması:

 

 

/

 

 

 

 

YENİDEN DEĞERLEME DEĞ. ARTIŞ FONU

400

 

 

 

GEÇMİŞ DÖNEM GELİRLERİ

 

400

 

 

/

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Zarar kaydı

 

 

/

 

 

 

 

BİRİKMİŞ AMORTİSMAN

KASA

GEÇMİŞ DÖNEM GİDERLERİ

1.800

236

500

 

 

 

MADDİ DURAN VARLIK

HESAPLANAN KDV

 

2.500

36

 

 

/

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Yukarıda iki fiş biçiminde düzenlenen kayıt tek fiş biçiminde de düzenlenebilir. Ancak standardın metninden iki ayrı kayıt olarak yapılması, yeniden değerleme değer artış fonunun öncelikle geçmiş dönem gelirleri hesabıyla kapatılması daha doğru olacaktır. Bu yaklaşımda, aynı anda hem geçmiş dönem gelirleri hesabına hem de geçmiş dönem giderleri hesabına kayıt yapılmış olması dikkat çekicidir.

3) Bir maddi duran varlık kaleminin bilanço dışı bırakılmasından doğan kazanç ya da kayıp; varsa varlıkların elden çıkarılmasından kaynaklanan net tahsilat ile varlığın defter değeri arasındaki fark olarak belirlenir.

 

4) Bir maddi duran varlık kaleminin elden çıkarılması nedeniyle ortaya çıkan alacaklar başlangıçta gerçeğe uygun değeri ile muhasebeleştirilir. Eğer ilgili kalem için yapılan ödeme ertelenmişse, alınan tutar başlangıçta peşin fiyat eşdeğeri ile muhasebeleştirilir. Oluşan alacağın nominal değeri ile peşin fiyat eşdeğeri arasındaki fark, TMS 18’e uygun olarak alacak üzerindeki bileşik getiriyi yansıtacak şekilde faiz geliri olarak finansal tablolara yansıtılır.

 

            Yukarıdaki kayıtta maddi duran varlık satışının 200 YTL + KDV’ ye peşin değil de 250+KDV’ ye vadeli olarak yapıldığı varsayılır ise, 50 YTL’ lik vade farkı faiz geliri olarak muhasebeleştirilmelidir. Şöyle ki;

 

 

 

 

 

/

 

 

 

 

BİRİKMİŞ AMORTİSMAN

KASA

GEÇMİŞ DÖNEM GİDERLERİ

1.800

295

500

 

 

 

MADDİ DURAN VARLIK

HESAPLANAN KDV

FAİZ GELİRİ

 

2.500

45

50

 

 

/

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10- FİNANSAL TABLOLARDA AÇIKLAMA

   Finansal tablolarda her maddi duran varlık grubu için aşağıdaki açıklamalar yapılır:

a) Brüt defter değerinin belirlenmesine ilişkin ölçüm esasları;

b) Kullanılan amortisman yöntemleri;

c)         Faydalı ömürler veya kullanılan amortisman oranları;

      d)  Dönem başı ve sonundaki brüt defter değeri ile birikmiş amortisman tutarı (birikmiş  değer düşüklüğü zararlarıyla birlikte),

              e) Amortisman yönteminin seçimi ve amortismana tabi varlıkların yararlı ömürlerinin belirlenmesi işletmelerin takdirine bırakılmıştır.

 

11- SONUÇ

 Maddi duran varlıkları Türkiye Muhasebe Standartlarına göre kayıt altına alınmasında dikkat edilmesi gereken noktaları aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür.

a)    Maddi duran varlıkların defter değeri önemlidir. Peşin değer dikkate alınmalıdır.

b)      Yeniden değerlemede değer artışı kadar değer düşüklüğü de söz konusu olabilir. Değer düşüklüğü gider yazılacaktır.

c)    Yeniden değerleme değer artışı varsa bu değer artışı önce değer düşüklüğü gideri kadar olan kısmından düşülür, kalan özvarlık arasına kaydedilir.

d)      Değer artışı değer düşüklüğü olmadan ortaya çıkmış ise doğrudan özvarlık arasına kaydedilir.

e) Faydalı ömür amortisman oranı açısından ve amortisman yöntemi açısından önemlidir. Kanımızca aynı maddi duran varlık farklı işletmelerde farklı kullanım açısından farklı faydalı ömür belirlenebilir.

f) Elden çıkarmada geçmiş yıl gider veya gelirleri hesaplarının çalıştırılmasına dikkat etmek gerekir.  

 

        KAYNAK 

        Maddi Duran Varlıklara İlişkin Türkiye Muhasebe Standardı (TMS-16) Hakkında Tebliğ

Mustafa Kemal Paşa Mah. İstiklal Cad. No:48/1 İstanbul/AVCILAR
0 212 428 23 21 - 0212 428 23 39